【NXB Nhân Dân】Sinh học THCS Lớp 8 Tập 2: Bộ chỉ huy của các tính trạng sống

Nếu ví cơ thể sống như một công trình kiến trúc đồ sộ, thì nhân tế bào chính là“Trung tâm lưu trữ”hay “Bộ chỉ huy”. Tại đây, bản thiết kế của sự sống được tổ chức chặt chẽ và bảo vệ. Các tính trạng của sinh vật — dù là mắt một mí hay hai mí của bạn, hay vị chua ngọt của quả — đều được điều khiển bởi các chỉ thị được lưu trữ tại đây.

Cấp bậc chỉ huy cốt lõi

Nhiễm sắc thể (Chromosome): Trong nhân tế bào, chất có thể bịthuốc nhuộm kiềmnhuộm thành màu đậm, là vật chất mang di truyền chủ yếu.
DNA: Vật chất di truyền chủ yếu, có cấu trúcxoắn képđặc trưng (như minh họa ở Hình 7-12).
Gen (Gene): Là đoạn DNA cóhiệu ứng di truyền, là đơn vị nhỏ nhất kiểm soát tính trạng của sinh vật.

Từ chỉ thị đến biểu hiện

Hãy tưởng tượng nhân tế bào là một kho lưu trữ lớn, nhiễm sắc thể là các cuộn giấy trong kho, được tạo thành từ giấy (DNA) và trục (protein). Các đoạn văn bản cụ thể trên giấy chính làgen. Các tính trạng của sinh vật không tự nhiên sinh ra, mà là kết quả của việc gen chỉ đạo tổng hợp protein. Trong tế bào soma, nhiễm sắc thể tồn tại thành từng cặp, do đó gen cũngtồn tại thành từng cặp. Khi gen bị thay đổi thông qua các biện pháp đặc biệt (như đột biến trong không gian), tính trạng của sinh vật cũng sẽ thay đổi theo.

Phân biệt then chốt: Bản chất của biến dị

Biến dị chỉ đơn thuần do môi trường gây ra, nếu không ảnh hưởng đến vật chất di truyền (gen), sẽ không di truyền cho thế hệ sau, được gọi làbiến dị không di truyền. Chỉ khi vật chất di truyền thay đổi, biến dị đó mới có khả năng truyền qua các thế hệ.

CÂU HỎI 1

Phát biểu nào sau đây về mối quan hệ giữa gen, DNA và nhiễm sắc thể là sai?

Mỗi phân tử DNA có chứa nhiều gen

Mỗi nhiễm sắc thể có chứa nhiều phân tử DNA

Mỗi nhiễm sắc thể có chứa nhiều phân tử protein

Gen là đoạn DNA có hiệu ứng di truyền

CÂU HỎI 2

Phát biểu nào sau đây về tính trạng sinh vật là sai?

Mỗi cơ thể sinh vật đều có nhiều loại tính trạng khác nhau

Con người luôn phân biệt các sinh vật khác nhau thông qua tính trạng

Tính trạng của sinh vật đều là các đặc điểm có thể quan sát bằng mắt thường

Mối quan hệ họ hàng của sinh vật càng gần thì chúng càng có nhiều tính trạng tương đồng

CÂU HỎI 3

Xác định xem các phát biểu sau có đúng không: (1) Sự khác biệt về màu da của anh em sinh đôi cùng trứng (do môi trường gây ra) có di truyền không? (2) Hổ Bengal màu sắc bình thường sinh ra hổ con màu trắng có phải là biến dị không?

(1) Có; (2) Phải

(1) Không; (2) Phải

(1) Không; (2) Không phải

(1) Có; (2) Không phải

CÂU HỎI 4

Bố thuận tay trái, mẹ thuận tay phải, sinh ra một đứa con thuận tay phải. Nhận định nào sau đây đúng?

Thuận tay phải là tính trạng trội (√); trong cơ thể đứa trẻ không có gen thuận tay trái (×)

Thuận tay phải là tính trạng lặn (×); trong cơ thể đứa trẻ không có gen thuận tay trái (√)

CÂU HỎI 5

Số lượng nhiễm sắc thể trong tế bào soma của ngô, lúa và ngựa lần lượt là 20, 24 và 64. Số lượng nhiễm sắc thể trong tinh trùng của chúng lần lượt là:

10, 12, 32; tồn tại thành từng cặp

10, 12, 32; không còn tồn tại thành từng cặp

20, 24, 64; không còn tồn tại thành từng cặp

Phân tích tình huống: Bi kịch Hồng Lâu và khoa học chọn giống

Kết hợp nguyên lý di truyền học để phân tích tác phẩm văn học và sản xuất nông nghiệp

Bối cảnh 1: Trong tiểu thuyết "Hồng Lâu Mộng", Lâm Đại Ngọc và Giả Bảo Ngọc là họ hàng gần (cô cậu). Bối cảnh 2: Các chuyên gia nông nghiệp đã lai tạo giống lúa mì năng suất cao dễ đổ ngã với giống lúa mì năng suất thấp chống đổ ngã, tạo ra giống lúa mì mới vừa năng suất cao vừa chống đổ ngã.

1. Dưới góc nhìn khoa học, việc Bảo Ngọc và Đại Ngọc kết hôn có phù hợp không? Hãy giải thích lý do (yêu cầu khoảng 150 chữ).

Đáp án:
Không phù hợp. Dưới góc nhìn di truyền học, Bảo Ngọc và Đại Ngọc thuộc quan hệ huyết thống trong vòng ba đời. Người có quan hệ họ hàng gần có chung nhiều tổ tiên hơn, do đó khả năng mang cùng gen bệnh lặn cao hơn nhiều so với những người không có quan hệ họ hàng. Mặc dù các gen bệnh này ở trạng thái dị hợp không biểu hiện bệnh, nhưng nếu kết hôn cận huyết, xác suất cả hai bên cùng truyền gen bệnh lặn giống nhau cho thế hệ sau tăng lên đáng kể. Khi bộ gen của thế hệ sau là đồng hợp lặn (aa), bệnh di truyền sẽ biểu hiện. Do đó, việc cấm kết hôn cận huyết là để giảm tỷ lệ mắc bệnh di truyền lặn, đảm bảo sức khỏe cho thế hệ sau. Cơ sở khoa học này cũng là nền tảng của luật hôn nhân nước ta cấm kết hôn cận huyết.

2. Nguyên lý của việc tạo ra giống lúa mì mới năng suất cao chống đổ ngã trong Bối cảnh 2 là gì?

Đáp án:
Đây là ứng dụng nguyên lý chọn giống lai. Thông qua quá trình sinh sản hữu tính, các gen kiểm soát hai tính trạng tốt là "năng suất cao" và "chống đổ ngã" được tái tổ hợp vào cùng một cá thể, từ đó tạo ra giống mới hội tụ ưu điểm của cả hai bố mẹ. Biến dị này do sự tái tổ hợp vật chất di truyền gây ra, thuộc về biến dị di truyền.